امید مجد ماهنامه علمی سبک شناسی و تحلیلی متون نظم و نثر فارسی 3060-56603060-61361811720260121A Comparative Analysis of Impoliteness Strategies in Fīh Mā Fīh and Maqālāt-e Shams Based on Culpeper’s Impoliteness Theoryتحلیل تطبیقی شگردهای بی‌ادبی در فیه ما فیه و مقالات شمس بر اساس نظریه بی‌ادبی کالپِپر99114802610.irandoi.2002/bahareadab.2026.8026faالهامباوقار زعیمیگروه زبان و ادبیات فارسی، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران.yes Elhambavaghar967@gmail.com مرتضیرشیدی آشجردیگروه زبان و ادبیات فارسی، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران.no Mortezarashidi@iau.ac.irJournal Article14040531BACKGROUND AND OBJECTIVES: Despite its profoundly spiritual and ethical nature, Persian mystical literature contains layers of language in which various forms of impoliteness appear—phenomena that may initially seem incompatible with the spiritual atmosphere of these texts. Fīh mā fīh by Molana Jalal al-Din Rumi and Maqālāt of Shams Tabrizi are prominent examples where sharp, sarcastic, or deliberately silent forms of language are employed as strategies for guiding the audience. The present study aims to investigate and analyze these linguistic techniques within the framework of Culpeper’s impoliteness theory, which classifies impoliteness into five major types: bald impoliteness, positive impoliteness, negative impoliteness, sarcasm, and withholding politeness. METHODOLOGY: This research is conducted through a descriptive–analytical approach based on the two works Fīh mā fīhand Maqālāt-e Shams. The utterances of Rumi and Shams Tabrizi in these works have been examined and compared in terms of the types of impoliteness used, the sender and receiver of the message, and the rhetorical strategies employed. FINDINGS: The analysis of Maqālāt-e Shams and Fīh mā fīhindicates that, although various types of impoliteness appear in both texts for educational and philosophical purposes, their distribution differs significantly. A total of 94 instances of impoliteness were identified in Maqālāt-e Shams, consisting of 17 cases of bald impoliteness, 20 of positive impoliteness, 46 of negative impoliteness, 9 cases of sarcasm, and 2 instances of withholding politeness. In Fīhi mā fīhi, 32 instances were observed, including 13 cases of bald impoliteness, 25 of negative impoliteness, 4 of sarcasm, and 1 instance of withholding politeness. CONCLUSION: The findings demonstrate that in Maqālāt-e Shams, both the frequency and intensity of impoliteness across all categories exceed those in Fīhi mā fīhi. Shams employs a bold, critical, and uncompromising tone aimed at provoking a spiritual awakening in the audience. Rumi also uses impoliteness strategies, yet his tone is generally milder and more instructive. Negative impoliteness is the most common type in both texts, whereas withholding politeness—which may signify mystical etiquette or implicit rejection—occurs least frequently. Overall, the study suggests that impoliteness in mystical texts is not merely a linguistic behavior but functions as a tool for spiritual and pedagogical influence, constituting an effective communicative and didactic strategy within Persian mystical discourse.زمینه و هدف: ادبیات عرفانی فارسی، علی‌رغم ماهیت معنوی و اخلاق‌گرایانه خود، در لایه های زبانیش حاوی بی‌ادبیهایی است که در نگاه نخست با فضای روحانی این متون ناسازگار است. فیه ما فیه اثر مولانا و مقالات شمس تبریزی، نمونه هایی بارز از کاربرد زبان گزنده، طعنه آمیز یا سکوت معنادار در جهت هدایت مخاطب هستند. هدف این پژوهش، بررسی و تحلیل این شگردهای زبانی در چارچوب نظریۀ بی‌ادبی کالپپر است که بی‌ادبی را در پنج نوع عمدۀ بی‌ادبی آشکار، بی‌ادبی مثبت، بی‌ادبی منفی، طعنه، و خودداری از ادب دسته بندی میکند. روش مطالعه: پژوهش حاضر به شیوه توصیفی–تحلیلی و بر پایۀ دو اثر فیه مافیه و مقالات شمس صورت گرفته است. در این تحلیل سخنان مولوی و شمس تبریزی در دو اثر فیه مافیه و مقالات شمس از منظر نوع بی‌ادبی، پیام‌رسان، پیام‌گیر و استراتژی بیانی تحلیل و مقایسه شده است. یافته ها: بررسی مقالات شمس و فیه مافیه نشان میدهد که کاربرد انواع بی‌ادبی در هر دو اثر با اهداف تربیتی و فلسفی مشاهده میشود، به طوری که 94 مورد بی‌ادبی در مقالات شمس شامل: 17 مورد بی‌ادبی آشکار، 20 مورد بی‌ادبی مثبت، 46 مورد بی‌ادبی منفی، 9 مورد طعنه،2 مورد خودداری از ادب و 32 مورد بی‌ادبی در فیه مافیه شامل: 13 مورد بی‌ادبی آشکار ، 25 مورد بی ادبی منفی، 4 مورد طعنه و یک مورد خودداری از ادب است. نتیجه گیری: نتایج این پژوهش نشان میدهد که در مقالات شمس بسامد و شدت بی‌ادبیها در تمام انواع آن نسبت به فیه ما فیه بیشتر است. شمس با زبانی تند و نقادانه، بی‌پروایی‌ در گفتار دارد که هدف آن بیدارسازی روحی مخاطب است. مولانا نیز از این شگردهای بی‌ادبی بهره برده است، اما لحن او در مجموع آرامتر و آموزشیتر است. بی‌ادبی منفی شایعترین نوع بی‌ادبی در هر دو متن است و سکوت (خودداری از ادب) که گاهی نشانۀ ادب عارفانه و گاهی رد ضمنی است، کمترین بسامد را در میان انواع بی‌ادبی در این دو اثر دارد. در مجموع میتوان گفت که بی‌ادبی در متون عرفانی تنها رفتاری زبانی نیست، بلکه ابزاری برای تأثیرگذاری معنوی و تربیتی است و میتوان آن را یکی از شگردهای ارتباطی و تربیتی مؤثر در گفتمان عرفانی فارسی تلقی کرد.نظریه بی‌ادبی, کالپپر, فیه مافیه, مقالات شمس, تحلیل گفتمان, ادب و بی ادبی.Culpeper, Discourse Analysis, Fīhi Mā Fīh, Impoliteness Theory, Maqālāt-e Shams , politeness and impolitness.https://bahareadab.com/downloadPDF/1932.pdfhttps://bahareadab.com/downloadPDF/1932.pdfhttps://bahareadab.com/article/تحلیل تطبیقی شگردهای بی‌ادبی در فیه ما فیه و مقالات شمس بر اساس نظریه بی‌ادبی کالپِپرhttps://bahareadab.com/en/article/A Comparative Analysis of Impoliteness Strategies in Fīh Mā Fīh and Maqālāt-e Shams Based on Culpeper’s Impoliteness Theory