امید مجد ماهنامه علمی سبک شناسی و تحلیلی متون نظم و نثر فارسی 3060-56603060-61361811320250923The Emergence of the Sacred in the Ghazals and Tales of Divan Shamsبروز و ظهور امر قدسی در غزل داستانهای دیوان شمس5577791410.22034/bahareadab.2025.7914faالنازابراهیمیدانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.yeselnaz.ebrahimi@modares.ac.irحسینعلیقبادیاستاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.noJournal Article14040109BACKGROUND AND OBJECTIVES: Molānā Jalāl al-Dīn Balkhī is a master of storytelling and allegorical literature, making use of narrative both in the Masnavi and in his ghazals. What requires our attention is the difference in purpose, method, and logic of storytelling in the Divan-e Shams ghazals compared to his other works. We cannot approach stories in ghazals and lyrical literature with the same perspective we bring to the Masnavi and didactic literature. The ultimate aim of composing a story in these two realms is entirely different. In the former, the story emerges with a pre-determined meaning held by the author; form serves meaning, and the narrative is a vessel for expressing a meaning already defined in advance.In contrast, in the ghazal—particularly the mystical ghazal, which is a domain for the manifestation of the deepest rebellious human emotions and mystical insights—meaning is fluid, undefined beforehand, and intertwined with imagination and ecstasy. Its audience, unlike that of other didactic works, is not the general public, and the text itself contains no explicit explanations of the hidden symbols and allusions it holds. In this research, we aim to discover the origins and motivations of this symbolism, the pathways through which these symbols are formed, and how they manifest in the ghazal. METHODOLOGY: In this study, drawing upon contemporary theories of literary criticism, we examine the text of ghazal-narratives on two levels: deep structure and surface structure. Adopting a descriptive-analytical approach, we employ a combined framework that sets Heidegger’s and Gadamer’s theories side by side to grasp the work as a whole. Then, to understand each individual element, we make use of close reading, and to explain Mawlānā’s encounter with the sacred within ghazal-narratives, we turn to Rudolf Otto’s perspective. FINDINGS: This interpretive and analytical method does not lead to a definitive, final, and absolute meaning of the text. However, as it considers understanding to be an accumulative phenomenon that develops and evolves over time, it fosters the emergence of a fresh and profound perspective—one that analyzes the text in multiple layers and identifies the sacred as the central factor in shaping the symbolic system of these ghazal-narratives. CONCLUSION: In the narrative ghazals of the Divan-e Shams, particularly in the symbolic ghazal-narratives, Rumi is influenced by the transcendent, the supreme, or the sacred. The encounter with the sacred leaves traces and signs within the narrative, among them the shift in the mode of address and the transformation of various forms of “I” into one another. In a straightforward, linear narrative, such a sign would be a deviation from the natural progression of the story. But in a symbolic narrative composed under the influence of an encounter with what lies beyond, it is a mark of the narrator’s mystical unveiling and illumination—as if they have lost themselves in the process, passed beyond the self, and returned to the self in another mode. Identifying each of these elements leads us to realize that this kind of ghazal should not be reduced to an ordinary story or narrative, nor should we mechanically extract only conventional narrative elements such as character and plot. Rather, we must understand and classify its symbols from the perspective of an encounter with the sacred.بیان مسئله و هدف: مولانا جلال الدین بلخی استاد مسلم قصه گویی و ادبیات تمثیلی است و در هرجایی چه در مثنوی و چه در غزل از داستان بهره میگیرد. آنچه که لازم است بدان توجه کنیم، تفاوت هدف و روش و منطق داستانگوییِ مولانا در غزلیات شمس نسبت به آثار دیگر وی است. قطعا نمیتوانیم با همان رویکردی که در مثنوی و ادبیات تعلیمی به سراغ داستان میرویم، داستان را در غزل و ادبیات غنایی تعریف و فهم کنیم. هدفِ غایی سرودن داستان در این دو عرصه با یکدیگر کاملا متفاوت است. در اولی داستان با داشتن معنایی از پیش تعیین شده در نزد مؤلف، پدید میاید و فرم در خدمت معنا و داستان ظرفِ بیان معنی برای مقصودی از پیش مشخص است. اما در غزل و به خصوص غزل عارفانه که عرصه نمودار شدن عمیقترین عواطف سرکشانه بشری و کشف و شهودات عارفانه است، معنا سیال و از پیش نامعلوم و گره خورده با تخیل و سرمستی است و مخاطبش بر خلاف ادبیات تعلیمی دیگر عموم مردم نیستند و در خود متن تلویح و اشاره ای به رموز و نماد های پنهان در آن نرفته. در این پژوهش میخواهیم بدانیم سرمنشأ و انگیزه این رمزگرایی چیست و رموز از چه مسیری ساخته میشوند و در غزل بروز پیدا میکنند. روش پژوهش: در این پژوهش با توجه به نظریات جدید نقد ادبی به دنبال بررسی متن غزل داستانها در دو سطح ژرف ساخت و روساخت هستیم. و با به کارگیری رویکردی توصیفی-تحلیلی برای درک کلیت اثر با چارچوب ترکیبیی از کنار هم نشاندن نظریه هایدگر، گادامر به اثر نگاه میکنیم و سپس برای درک تک تک اجزا از روش خوانش تنگاتنگ بهره میبریم و برای توضیح مواجۀ مولانا با امر قدسی در غزل داستانها به دیدگاه رودلف اتو چشم داریم. یافته ها: این شیوۀ تفسیر و تحلیل به دستیابی به یک معنای جزمی و نهایی و حتمی از متن منجر نمیشود، اما از آنجایی که فهم را پدیده ای انباشتی میداند که درگذر زمان تکامل و تحول پیدا میکند، به شکلگیری یک نگاه تازه و عمیق که در چندلایه متن را تحلیل و بررسی میکند، کمک میکند که در آن امر قدسی اصلیترین عامل شکلگیری نظام رمز در این غزل داستانهاست. نتیجه: مولوی در غزلهای راویی دیوان شمس به خصوص غزل داستانهای رمزی تحت تاثیر «فرامن» ، «امر برتر» و یا همان «امر قدسی» است. مواجهه با امر قدسی ردپا و نشانه هایی در متن روایت برجای میگذارد که از جملۀ آن تغییر وجه تخاطب و تبدل انواع «من» به یکدیگر است. در روایت خطی و عادی و چنین نشانه ای تخطی از سیر طبیعی روایت است اما در یک روایت رمزی که تحت تأثیر مواجه با امر فراتر نگاشته شده نشانه ای از کشف و شهود و مکاشفۀ روایتگر است، گویی خود را در این میانه گم کرده و به طور متداول از «خود» عبور میکند و از لونی دیگر به «خود» باز میگردد و با یافتن یکایک این عناصر در مییابیم این جنس از غزلیات را نمیبایست به داستان و روایتی عادی تقلیل بدهیم و به صورت خودکار یا ماشینی صرفا عناصر داستانی نظیر شخصیت و پیرنگ را از دل آنها بجوییم بلکه باید از منظر مواجه با امر قدسی رموز را فهم و دسته بندی کنیم.مولوی, غزل داستان, رمز, هرمنوتیک, امر قدسیMolavi , Narrative sonnet, symbol, Hermeneutics, Sacredhttps://bahareadab.com/downloadPDF/1867.pdfhttps://bahareadab.com/downloadPDF/1867.pdfhttps://bahareadab.com/article/بروز و ظهور امر قدسی در غزل داستانهای دیوان شمسhttps://bahareadab.com/en/article/The Emergence of the Sacred in the Ghazals and Tales of Divan Shams