امید مجد ماهنامه علمی سبک شناسی و تحلیلی متون نظم و نثر فارسی 3060-56603060-61361811220250823Introduction & Stylistic analysis Of Divan -e- Bibi Yamaniمعرفی و سبک شناسی دیوان بی‌بی یمنی167202790710.22034/bahareadab.2025.7907faاﻟﻬﺎمﺑﺎوﻗﺎر زﻋﯿﻤﯽداﻧﺶآﻣﻮﺧﺘﻪ ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﯽ ارﺷﺪ زﺑﺎن و ادﺑﯿﺎت ﻓﺎرﺳﯽ، داﻧﺸﮑﺪه ﻓﺮﻫﻨﮓ و زﻧﺪﮔﯽ، واﺣﺪ ﻧﺠﻒآﺑﺎد، داﻧﺸﮕﺎه آزاد اﺳﻼﻣﯽ، ﻧﺠﻒآﺑﺎد، اﯾﺮاyesElhambavaghar967@gmail.comمرتضیرشیدی آشجردیاستادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده فرهنگ و زندگی، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران.noMortezarashidi@iau.ac.irJournal Article14031216BACKGROUND AND OBJECTIVES: Persian literature during the Safavi period, although influenced by patriarchal structure and specific religious policies, the valuable works of some female poets, such as the Yamani Bibi, were preserved in the form of manuscripts. The aim of this study is to introduce and examine the uncorrected Divan-e- Bibi Yamani, analyze the stylology and examine its obvious and implicit intertextuality with Ghazaliat Shams. METHODOLOGY: The present study was conducted in a descriptive–analytical manner based on a manuscript in the library of the University of Tehran to No. 7777. In this analysis, the poet"s linguistic, rhetorical and intellectual levels and innovations in the Bibi Yamani ‘s Divan have been examined and his imitations of Ghazaliat-e- Shams have been compared with the intertextual approach. FINDINGS: Bibi Yamani"s Divan contains about 6723 verses. It can be said with confidence that Bibi Yemeni is the first woman to write more than 400 ghazals in praise of Shams Tabrizi and in imitation of Shams" ghazals. In these ghazals, mystical and lyrical concepts have been recreated in feminine language. The linguistic features of his poetry, such as meter variation, verb rows, and simple syntactic structure, along with mystical themes such as annihilation, connection, and unity of being, indicate the poet"s conscious and creative influence on Ghazaliat –e-Shams. In addition, the poet has added to the richness of his poems by using explicit and implicit intertextual functions and by the colorful presence of feminine elements and personal expression. CONCLUSION: Bibi Yamani"s Divan contains 478 ghazals, 2 quatrains, and one single verse. The language of her poems is simple and free from the functions of the Khorasani style. Her poetic style, due to her reception of Ghazaliat –e-Shams and the proximity of her language, the way of using literary devices, and her intellectual themes to this work, is a literary return. Among the verbal and spiritual literary devices, repetition and allusion, respectively, have had the highest frequency in the text. Allusions are often of the verb type, similes are of the detailed, metaphors are of the epithet type, and metaphors are used to relate the part to the whole. Lyrical themes such as mourning songs, hymns, and expressions of the pain of love and separation, and mystical themes such as annihilation, unity of existence, longing for union, and love are among the most important themes raised in Bibi Yamani"s Divan. Also, Bibi Yamani"s conscious adherence to Ghazaliat-e-Shams and her feminine perspective on mystical concepts has enabled her to introduce an independent and original voice into Persian literature while preserving the core elements of classical ghazals.زمینه و هدف: ادبیات فارسی در دورۀ صفوی، اگرچه تحت تأثیر ساختار مردسالارانه و سیاستهای مذهبی خاص قرار داشت، اما آثار ارزشمند برخی از شاعران زن، چون بی‌بی یمنی در قالب نسخ‌خطی حفظ شد. هدف این پژوهش، معرفی و بررسی دیوان تصحیح‌نشده بی‌بی یمنی، تحلیل سبک‌شناسی و بررسی بینامتنیت آشکار و ضمنی آن با غزلیات شمس است. روش مطالعه: پژوهش حاضر به شیوه توصیفی–تحلیلی و بر پایه نسخۀخطی موجود در کتابخانۀ دانشگاه تهران به شمارۀ 7777 صورت گرفته است. در این تحلیل، سطوح زبانی، بلاغی و فکری و نوآوریهای شاعر در دیوان بی‌بی یمنی بررسی و تقلیدهای وی از غزلیات شمس با رویکرد بینامتنیت مقایسه شده است. یافته ها: دیوان بی‌بی یمنی دربردارنده حدود 6723بیت است. به جرأت میتوان گفت که بی‌بی یمنی نخستین زنی است که بیش از 400 غزل در مدح شمس تبریزی و به تقلید از غزلیات شمس سروده است در این غزلیات مفاهیم عرفانی و غنایی با زبانی زنانه بازآفرینی شده است. ویژگیهای زبانی شعر او چون تنوع وزنی، ردیف‌های فعلی و ساختار نحوی ساده، در کنار مضامین عرفانی چون فنا، وصال و وحدت وجود، گویای تاثیرپذیری آگاهانه و خلاقانه شاعر از غزلیات شمس است. علاوه بر این شاعر با استفاده از کارکردهای بینامتنیت آشکار و ضمنی و با حضور پر رنگ عناصر زنانه و بیان شخصی بر غنای اشعار خود افزوده است. نتیجه گیری: دیوان بی‌بی یمنی دربردارنده 478 غزل، 2 رباعی و یک تک بیت است. زبان اشعار او ساده و فارغ از کارکردهای سبک خراسانی است. سبک شعری او به سبب استقبال از غزلیات شمس و نزدیکی زبان، شیوه کاربرد صنایع ادبی و مضامین فکری‌اش به این اثر، بازگشت ادبی است. از میان صنایع ادبی لفظی و معنوی به ترتیب تکرار و کنایه، بیشترین بسامد را در متن داشته ‍اند.کنایات اغلب از نوع فعلی، تشبیهات از نوع مفصل مرسل، استعارات از نوع مکنیه و مجازها به علاقه جزء و کل به کار رفته اند. مضامین غنایی‌ای چون سوگ سرودها، مدحیه ها و بیان درد عشق و هجران و مضامین عرفانی‌ای چون فنا، وحدت وجود، شوق وصال و عشق از مهمترین مضامین مطرح‌شده در دیوان بی‌بی یمنی است. همچنین پیروی آگاهانه، بی‌بی یمنی ازغزلیات شمس و نگاه زنانه به مفاهیم عرفانی، توانسته است ضمن حفظ عناصر اصلی غزل کلاسیک، صدایی مستقل و اصیل را وارد ادبیات فارسی کند.سبک شناسی. دیوان بی‌بی یمنی, نسخه خطی, بازگشت ادبی, عصر صفوی, بینامتنیت.Bibi Yamani’s Divan, Manuscript, bazgasht Style, Safavi period, Intertextuality.https://bahareadab.com/downloadPDF/1858.pdfhttps://bahareadab.com/downloadPDF/1858.pdfhttps://bahareadab.com/article/معرفی و سبک شناسی دیوان بی‌بی یمنیhttps://bahareadab.com/en/article/Introduction & Stylistic analysis Of Divan -e- Bibi Yamani