امید مجد ماهنامه علمی سبک شناسی و تحلیلی متون نظم و نثر فارسی 3060-56603060-61361810820250421Jamshid and Prometheus; Analyzing the myth of Jamshid in Ferdowsi's Shahnameh and the myth of Prometheus from Hesiod by analyzing Fairclough's critical discourseجمشید و پرومته؛ تحلیل و واکاوی اسطورۀ جمشید در شاهنامه فردوسی و اسطوره پرومتئوس از هسیودوس بروش تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف7597775210.22034/bahareadab.2025.7752faشکیباملکشاهیدانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.noshakibamalekshahi8@gmail.comحسینبیاتدانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.yesh.bayat@khu.ac.irناصرقلیسارلیدانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.nosarli@khu.ac.irJournal Article14030525BACKGROUND AND OBJECTIVES: Norman Fairclough"s critical discourse analysis is a new approach in discourse analysis studies that has attracted the attention of many humanities researchers, especially in literary studies, in recent decades. The literature of nations can be well analyzed and interpreted in the framework of linguistic criticism and critical discourse. The legend of Jamshid in the Shahnameh and the story of Prometheus in Greek mythology are among the two mythological stories that, with many common themes, show the dominant discourse of the battle of good and evil, moving away from the Yazidi sphere and trying to balance power. The main goal of the upcoming essay is to analyze and investigate the myth of Jamshid in the Shahnameh and the myth of Prometheus from Hesiod"s system based on Fairclough"s critical discourse analysis approach. METHODOLOGY: The research method in this article is descriptive-analytical based on library studies and using linguistic criticism with Fairclough"s critical discourse analysis approach in order to examine two mythological stories of Jamshid from the Shahnameh and the myth of Prometheus from Hesiod. FINDINGS: The findings of the research indicate that at the level of describing factors of lexical cohesion (repetition), contrast and synonymy, proportionality and grammatical coherence have been considered in both stories. At the level of interpretation based on the principle of intertextuality, both stories have common roots and bases of meaning, and at the level of explanation, the story of Jamshid and Prometheus is a reflection of the social structure of the mythological and ancient era. CONCLUSION: At the level of description, lexical cohesion is in the form of repetition of nouns and pronouns, which, in terms of ideology, emphasizes and relies on the situational context of Jamshid and Prometheus. The semantic proportions in both stories serve to emphasize the nature and character of the two, and the words that convey power, warfare, war tools, opposition between good and evil, and goodness and evil have been given more attention. In the field of interpretation and explanation, both stories have a lot in common, including Jamshid and Prometheus" imprisonment and the anger of Zahak and Zeus. Deletion and replacement, semantic contrast, the chain of the same class and reference all in both stories are in line with the ideology of Jamshid"s power and Prometheus" rebellion against Zeus. Also, the conceptual and intertextual similarities between the two stories at the level of explanation and the battle between good and evil at the level of interpretation in both stories, which are the result of the social action of the mythological era man, are important.زمینه و هدف: تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف رویکردی نوین در مطالعات تحلیل گفتمان است که در چند دهه اخیر مورد توجه بسیاری از پژوهشگران علوم انسانی بویژه در مطالعات ادبی قرار گرفته است. ادبیات ملتها را میتوان در چارچوب نقد زبانشناختی و گفتمان انتقادی بخوبی تحلیل و تفسیر نمود. اسطوره جمشید در شاهنامه و داستان پرومته در اساطیر یونان از جمله دو داستان اساطیری هستند که با بنمایه های مشترک فراوان گفتمان غالب از نبرد نیکی و بدی، دور شدن از فرّه ایزدی و تلاش برای موازنه قدرت را نشان میدهند. هدف اصلی جستار پیش‌رو تحلیل و بررسی اسطوره جمشید در شاهنامه و اسطوره پرومتئوس از منظومه هسیودوس بر اساس رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف میباشد. روش پژوهش: روش پژوهش در این مقاله توصیفی ـ تحلیلی بر مبنای مطالعات کتابخانه ای و بهره گیری از نقد زبانشناختی با رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف بمنظور بررسی دو داستان اساطیری جمشید از شاهنامه و اسطوره پرومتئوس از هسیودوس (هزیود) میباشد. یافته های پژوهش: یافته های پژوهش حاکی از آن است که در سطح توصیف عوامل انسجام واژگانی (تکرار)، تضاد و هم‌معنایی، تناسب و انسجام دستوری در هر دو داستان مورد توجه قرار گرفته است. در سطح تفسیر بر اساس اصل بینامتنیت، هر دو داستان دارای ریشه ها و بنمایه های مشترک معنایی هستند و در سطح تبیین، داستان جمشید و پرومته انعکاسی از ساختار اجتماعی عصر اساطیری و کهن است. نتایج پژوهش: در سطح توصیف انسجام واژگانی در قالب تکرار اسامی و ضمایری است که بلحاظ ایدئولوژی بر بافت موقعیتی جمشید و پرومته تأکید و تکیه دارد. تناسبهای معنایی نیز در هر دو داستان در خدمت تأکید بر ماهیت و شخصیت این دو میباشد و واژه هایی که قدرت، جنگاوری، ادوات جنگی، تقابل خیر و شر و نیکی و بدی را میرساند بیشتر مورد توجه قرار گرفته است. در حیطه تفسیر و تبیین، هر دو داستان اشتراکات فراوانی دارند از جمله گرفتاری و به بند کشیده شدن جمشید و پرومته و خشم ضحاک و زئوس. حذف و جانشینی، تضادمعنایی، زنجیره هم طبقه و هم مرجع در هر دو داستان در راستای القای ایدئولوژی قدرت جمشید و عصیان پرومته در مقابل زئوس است. نیز اشتراکاتت مفهومی و بینامتنی میان دو داستان در سطح تبیین و نبرد خیر و شر در سطح تفسیر که برآیند کنش اجتماعی انسان عصر اساطیری است، حائز اهمیت میباشد.پرومتئوس, اسطوره جمشید, فرکلاف, شاهنامه, هسیودوسPrometheus. The legend of Jamshid. Fairclough. Shahnameh. Hehttps://bahareadab.com/downloadPDF/1792.pdfhttps://bahareadab.com/downloadPDF/1792.pdfhttps://bahareadab.com/article/جمشید و پرومته؛ تحلیل و واکاوی اسطورۀ جمشید در شاهنامه فردوسی و اسطوره پرومتئوس از هسیودوس بروش تحلیل گفتمان انتقادی فرکلافhttps://bahareadab.com/en/article/Jamshid and Prometheus; Analyzing the myth of Jamshid in Ferdowsi's Shahnameh and the myth of Prometheus from Hesiod by analyzing Fairclough's critical discourse