امید مجد ماهنامه علمی سبک شناسی و تحلیلی متون نظم و نثر فارسی 3060-56603060-61361710520250120Introduction and stylistics of Hashem Zahabi Shirazi's manuscript (1784)معرفی و سبک‌شناسی نسخۀ خطی هاشم ذهبی شیرازی (م.1199ه.ق)267293764710.22034/bahareadab.2025.7647faزهرهامینی‌نیادانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.nozohreamininia4@gmail.comعبداللهحسن‌زاده میرعلیدانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.yesa.hasanzadeh@semnan.ac.irJournal Article14030203BACKGROUND AND OBJECTIVES: In this article, the Divan of Mohammad Hashem Dhahabi Shirazi is introduced and his style is examined in four phonetic, linguistic, literary and intellectual levels. METHODOLOGY: This article, in a descriptive-analytical way, has discussed the manuscript of Hashem Dhahabi Shirazi"s divan, while introducing the poet and the stylistic features of his poems. FINDINGS: At the beginning of the second half of the twelfth century, when the vulgarity and weakness of poetry had reached its highest level, some poets of this period, for the first time, consciously decided to return to the Khorasan and Iraqi styles and pursue the way of their preceding prominent poets. Meanwhile, despite being unknown, some of these poets had a unique style compared to other poets of this period, which distinguished them from others. Mohammad Hashem Shirazi, a twelfth-century mystic and the thirty-third pole of the Dhahabiyyah dynasty (death 1199 AH), spent his youth writing and supporting the Khans of Zandiye. He once distanced this world and turned to the afterlife and reached the highest levels in the Dhahabiyyah manner. However, in the first period of return, he is among the non-prominent and unknown poets of this period. His divan is available in manuscript form, includes introduction, sonnets, odes, masnavi, tarkibband, tarjiband, and stanza, in which his sonnets are more in number than his other poetic forms. His sonnets are divided into three groups: romantic, mystical, and Qalandaraneh. The use of literary techniques in his poetry is artistic. The language of his poetry, except in some cases where he used hadiths and Quranic verses as evidence for his descriptions, is a simple and pleasant language with folk interpretations. CONCLUSION: The content of most of Hashem"s poems includes mystical thought, such as belief in unity and pluralism, moral issues, praise of imams, and the prevalence of Shiia thought, and his distinguishing feature compared to the poets of this period is his excessive attention to mysticism and praise, especially the praise of the Imam Ali (PBUH) is sonnets. In general, he is an admirable poet who has put poetry at the service of human and moral values.زمینۀ پژوهش: در این مقاله به معرفی دیوان محمد هاشم ذهبی شیرازی و بررسی سبک او در چهار سطح آوایی زبانی، ادبی و فکری پرداخته شده است. روش پژوهش: این مقاله با شیوۀ توصیفی-تحلیلی نسخۀ خطی دیوان هاشم ذهبی شیرازی، ضمن معرفی شاعر به ویژگیهای سبکی اشعار او نیز پرداخته است. یافته ها: در اوایل نیمۀ دوم قرن دوازدهم که ابتذال و سستی شعر به بالاترین حد خود رسیده بود، عده ای از شاعران این دوره، برای نخستین‌بار آگاهانه تصمیم به بازگشت به سبکهای خراسانی و عراقی را گرفتند و شیوۀ شاعران برجستۀ گذشته را الگوی خود قرار دادند، در این میان، بعضی از این شاعران علی‌رغم گمنامی، شیوۀ منحصربه فردی نسبت به دیگر شاعران این دوره دارند که آنها را از دیگران متمایز کرده است؛ محمد هاشم شیرازی عارف والامقام قرن دوازدهم و سی و سوّمین قطب سلسله ذهبیه (م. 1199 ه.ق) در عنفوان جوانی به شغل نویسندگی و استیفای خوانین زندیه روزگار میگذراند. او یک‌مرتبه ترک دنیا گفت و روی به آخرت آورد و در طریقۀ ذهبیّه به درجات عالیه رسید. بااین‌حال در دورۀ نخست بازگشت در شمار شعرای گمنام این دوره قرار دارد. دیوان او که به صورت نسخۀ خطی موجود است، به ترتیب شامل دیباچه، غزل، قصیده، مثنوی، ترکیب‌بند و ترجیع‌بند و قطعه است که غزلیات او از لحاظ کمیّت، نسبت به دیگر قالبهای شعری او بیشتر است. غزلیات او به سه گروه عاشقانه، عارفانه و قلندرانه تقسیم میشود. کاربرد شگردهای ادبی در شعر او هنرمندانه است. زبان شعر او جز در بعضی موارد که احادیث و آیات قرآنی را شاهد برای توصیفات خود بکار برده، زبانی ساده و دلنشین و همراه با تعبیرات عامیانه است. نتیجه: محتوای اغلب اشعار هاشم را اندیشۀ عرفانی مثل اعتقاد به وحدت و تکثرگرایی و مسائل اخلاقی و مدح ائمه و رواج اندیشه شیعی در بر میگیرد و وجه تمایز او نسبت به شاعران این دوره، توجه بیش از حد او به عرفان و مدح، به خصوص مدح امام علی (ع) در غزل است. او در مجموع شاعری شایستۀ تحسین است که شعر را در خدمت ارزشهای انسانی و اخلاقی قرار داده است.سبک‌شناسی شعر, هاشم ذهبی شیرازی, شعر دورۀ افشاریه و زندیهStylistics of poets, Hashem Dhahabi Shirazi, Afshria and Zandiye eras poetshttps://bahareadab.com/downloadPDF/1754.pdfhttps://bahareadab.com/downloadPDF/1754.pdfhttps://bahareadab.com/article/معرفی و سبک‌شناسی نسخۀ خطی هاشم ذهبی شیرازی (م.1199ه.ق)https://bahareadab.com/en/article/Introduction and stylistics of Hashem Zahabi Shirazi's manuscript (1784)