امید مجد ماهنامه علمی سبک شناسی و تحلیلی متون نظم و نثر فارسی 3060-56603060-6136179920240722The Lexical Benefits and Rare Compounds of Javahir-al- Asrar-i Tabriziفواید لغوی و ترکیبات نادر جواهرالاسرار تبریزی159179743910.22034/bahareadab.2024.7439faاحترامرضاییاستادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.noe.rezaee@pnu.ac.irسکینهغلامپور دهکیاستادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، واحد جویبار، دانشگاه آزاد اسلامی، جویبار، ایران.yesS.Gholampour@jouybariau.ac.irJournal Article14020720BACKGROUND AND OBJECTIVES: Background Purpose: Mathnavi of Javahir- al- Asrar, written by Rashid Zargar Tabrizi who known as Rashid Abbasi, Rashida-ye Tabrizi and Rashid Zargar, is one of the most important literary- scientific works on gemology during Safavid Dynasty. This Quatrain- Mathnavi work including about three thousand couplets is written by its author in eigth parts describing eigth worthy jewels and one part named as "the Spell of Eigth treasures" which describes characteristics of 22 other valuable stones. This work provides valuable information about jewels and precious stones and, further, introduces new and rare compounds and words. METHODOLOGY: This is a basic and theoretical study which is conducted by using of library books, perception and reading of manuscripts. The research scope includes Javahir-ul-Asrar manuscript maintained in Malek national library. FINDINGS: The author of Javaher al-Asrar is one of the writers who introduced and recorded dialect words, local names, new and rarely used terms, and also created new concepts and contributed to the enrichment of the Persian language. CONCLUSION: Some of these words or compounds aren"t noted in dictionaries and some are cited without any evidence or example. The original applications introduced and discussed in this article may be better to considered by authors working on development of Persian Comprehensive Dictionary.زمینه و هدف: مثنوی جواهرالاسرار اثر رشید زرگر تبریزی معروف به رشید عباسی، رشیدای تبریزی و رشید زرگر، یکی از مهمترین آثار علمی – ادبی عصر صفوی با موضوع گوهرشناسی است. شاعر، این اثر را که شامل هشت بخش در معرفی هشت گوهر ارزشمند و نیز بخشی با عنوان «طلسم هشت گنج» در توصیف و بیان خصایص 22 سنگ دیگر است در قالب رباعی- مثنوی و در حدود سه هزار بیت پرداخته است. این اثر افزون بر دارا بودن اطلاعات ارزشمندی در خصوص احجار و سنگ های قیمتی، مشتمل بر ترکیبات و واژگانی تازه و نادر و یا کم‌کاربرد است. در این مقاله کوشیده ایم با معرفی و بررسی این لغات و ترکیبات به تحلیل ناهنجاری‌های لغوی موجود در مثنوی جواهرالاسرار با توجه به محورهای همنشینی و جانشینی بپردازیم. روش ها: این تحقیق که به شیوه کتابخانه ای، دریافت و مطالعه نسخه خطی انجام شده است از نوع پژوهشهای بنیادی و نظری است. محدوده و جامعه مورد مطالعه، نسخه خطی جواهر الاسرار است که در کتابخانه ملی ملک نگهداری میشود. یافته ها: صاحب جواهرالاسرار از جمله ادباییست که با وارد کردن و ضبط واژه های گویشی، نامهای محلی، اصطلاحات نو و کم کاربرد و نیز ساختن ترکیبات جدید مفاهیم تازه ای را وارد کلام خود کرده و به غنی‌تر شدن زبان فارسی کمک کرده است. نتیجه گیری: با بررسیهای انجام شده، قریب به هشتاد واژه و ترکیب تازه یا کم‌کاربرد از مثنوی جواهرالاسرار استخراج گردید. در حدود جستجوهای نگارندگان، تعدادی از این لغات، ترکیباتی خاص و کنایاتی جدید هستند که در فرهنگها و متون فارسی وجود ندارد و در لغتنامه دهخدا هم مدخلی برای آنها نیست. در مواردی هم که مدخل وجود دارد، هیچ شاهدی وجود ندارد. بنابراین، شواهد شعری جواهرالاسرار میتواند در تبین، تقویت و توجیه این موارد کمک کننده باشد. پیشنهاد میشود این کاربردهای تازه یاب که در مقاله حاضر به معرفی و بررسی آنها خواهیم پرداخت؛ در تدوین فرهنگ جامع زبان فارسی مورد توجه مؤلفان واقع شود.لغات و ترکیبات زبان فارسی, گوهرنامه منظوم, رشیدای عباسی, سده دهم, نسخه خطی جواهرالاسرار.Persian Language Vocabulary, Goharname, Rashida-ye Abbasi, 10th Century, Javahir-al-Asrar manuscript.https://bahareadab.com/downloadPDF/1657.pdfhttps://bahareadab.com/downloadPDF/1657.pdfhttps://bahareadab.com/article/فواید لغوی و ترکیبات نادر جواهرالاسرار تبریزیhttps://bahareadab.com/en/article/The Lexical Benefits and Rare Compounds of Javahir-al- Asrar-i Tabrizi