%0 Journal Article
%T تحلیل راهبردهای اقناعی در گفتگوهای خریدوفروش فرش در مشهد بر پایۀ الگوی فرکلاف
%J  ماهنامه علمی سبک شناسی و تحلیلی متون نظم و نثر فارسی 
%I بهار ادب
%Z 3060-5660
%A راحله کریمی فیض‌آبادی
%A شهلا شریفی
%A اعظم استاجی
%D 2026
%\ 1405/03/18
%N 127
%V 19
%P 207-236
%K تحلیل گفتمان انتقادی
%K  مدل فرکلاف
%K  راهبردهای اقناعی
%K  ابزارهای بلاغی
%K  گفتگوهای خرید و فروش
%X زمینه و هدف: تاکنون در
پژوهشهای حوزۀ تحلیل گفتمان در زبان فارسی، تمرکز عمدتاً بر متون مکتوب ادبی بوده و گفتمان شفاهی غیررسمی، به ویژه گفتگوهای خرید و فروش، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. هدف این مقاله، تحلیل سبک گفتار در گفتگوهای خرید و فروش فرش در شهر مشهد بر اساس مدل سه سطحی تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف و با تمرکز بر ابزارهای بلاغی مشخص است.

روشها: داده های پژوهش به روش میدانی و از طریق ضبط سه گفتگوی واقعی میان خریداران و فروشندگان فرش در فروشگاههای شهر مشهد گردآوری شد. این گفتگوها با لحاظ جنسیت مشارکت‌کنندگان (فروشنده مرد/
خریدار زن، فروشنده زن/
خریدار مرد، و فروشنده زن/
خریداران زوج) انتخاب و در چارچوب مدل سه سطحی فرکلاف تحلیل شدند. در سطح توصیف، ابزارهای بلاغی
شامل استدلال منطقی برانگیختن احساسات، اعتبارسازی گوینده، تضاد، تشبیه و استعاره، سؤالات بلاغی و تکرار، به صورت نظاممند از متن استخراج و بررسی شدند. در سطوح تفسیر و تبیین، این ابزارها در پیوند با روابط قدرت، هویتهای گفتمانی و ایدئولوژیهای اجتماعی تحلیل گردیدند.

یافته ها: نتایج نشان داد که در سطح توصیف، ابزارهای بلاغی با بسامد قابل‌توجه
در گفتگوها به کار گرفته شده اند و کارکرد اصلی آنها توجیه قیمت و کیفیت، ایجاد
پیوند عاطفی با کالا، و کسب اعتماد خریدار از طریق نمایش تخصص و صداقت است. در سطح
تفسیر، گفتگوها از الگوی «درخواست اطلاعات - ارائه اطلاعات - مذاکره - توافق»
پیروی میکنند، فروشنده با تکیه بر دانش فنی و تسلط بر توالی گفتمانی، جایگاه
«متخصص راهنما» را پر میکند، اما خریدار نیز نه تنها با چانه زنی مستقیم، بلکه با
ابزارهایی چون وعدۀ خرید آینده، قدرت اقتصادی نسبی اعمال میکند و هویت‌سازی
گفتمانی میان دو طرف به صورت مشترک شکل میگیرد. در سطح تبیین، گفتمان حاکم بر این
گفتگوها با ایدئولوژی خریدهای پرتجمل و سرمایه گذاری نمادین، کلیشه های جنسیتی
نسبتاً پایدار در تقسیم نقش خرید (هرچند با نشانه هایی از تعدیل تدریجی آنها)، و
باورهای فرهنگی و مذهبی مشهد پیوند دارد؛ همچنین صداقت و اعتماد در این گفتمان به گونه ای
به «سرمایۀ فرهنگی» بدل میشود که در خدمت اقناع اقتصادی به کار میرود.

نتیجه گیری: گفتگوهای خرید و فروش فرش، متونی بلاغی، مذاکره ای و ایدئولوژیک
هستند که در آنها زبان همزمان سه کارکرد اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ایفا میکند و
قدرت میان فروشنده و خریدار به شکلی نسبی و دوسویه توزیع میشود، نه یکطرفه. مدل سه سطحی
فرکلاف ابزاری کارآمد برای تحلیل گفتمان شفاهی فارسی است و به کارگیری آن در حوزۀ
تجاری میتواند به گسترش قلمرو سبکشناسی فارسی از متون مکتوب ادبی به تعاملات
روزمره و گفتمان شفاهی یاری رساند.
%U https://bahareadab.com/article_id/2088