%0 Journal Article
%T از شخصیت مسطح تا شخصیت گِرد: تحلیل شخصیت‌پردازی در بازنمایی جنگ در رمان «حفره» محمد رضایی‌راد
%J  ماهنامه علمی سبک شناسی و تحلیلی متون نظم و نثر فارسی 
%I بهار ادب
%Z 3060-5660
%A محمدرضا علی‌محمدزاده
%A پروانه عادل‌زاده
%A کامران پاشایی فخری
%D 2026
%\ 1405/01/14
%N 126
%V 19
%P 29-52
%K شخصیت‌پردازی
%K  ادبیات جنگ
%K  رمان «حفره»
%K  محمد رضایی‌راد.
%X زمینه و هدف: ادبیات جنگ در ایران طی دهه های اخیر از روایت‌های
صرفاً حماسی و وقایع‌نگارانه فاصله گرفته و به سوی بازنمایی پیامدهای انسانی،
روانی و وجودی جنگ حرکت کرده است. در این رویکرد، شخصیت‌ها فقط عامل پیشبرد
رویدادها نیستند، بلکه کانون‌هایی برای تجسم اضطراب، ازهم‌گسیختگی هویت و اثرات
تروما به شمار میآیند. این پژوهش کارکرد عنصر شخصیت و شیوه های شخصیت‌پردازی را در
بازنمایی جنگ و آسیب‌های روحی در رمان «حفره» اثر محمد رضایی‌راد بررسی میکند. این
رمان با دو خط روایی، دوران جنگ و پس از آن و با بهره گیری از سازوکارهای روایت جنایی،
بستری برای کاوش در لایه های سبک‌شناختی، تاریخی و روانی تجربه جنگ فراهم میآورد.

روش: پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی–توصیفی
و بر پایه تحلیل متن‌محور انجام شده است. داده های پژوهش از دل رمان «حفره»
استخراج شده اند و شامل تمامی شخصیت‌های اصلی و فرعی اثر می‌شوند. معیار انتخاب
نمونه های تحلیلی بر سه اصل استوار است: نخست، میزان حضور و کارکرد شخصیت در
پیشبرد روایت؛ دوم، نقش شخصیت در بازنمایی پیامدهای روانی و وجودی جنگ؛ و سوم،
قابلیت شخصیت برای تحلیل از منظر نظریه های شخصیت‌پردازی مدرن. داده ها از طریق
کدگذاری توصیفی و مفهومی در دو مرحله پردازش شده اند: در مرحله اول، صحنه های
کلیدی و گفتارهای شخصیت‌ها شناسایی و کدگذاری شدند؛ در مرحله دوم، این کدها در
قالب الگوهای غالب شخصیت‌پردازی دسته بندی و با چارچوب نظری پژوهش تطبیق داده
شدند.

یافته ها: یافته ها نشان میدهد «حفره» با ساختار روایی
غیرخطی و تمرکز بر ذهنیت شخصیت‌ها، از شیوه های شخصیت‌پردازی غیرمستقیم بهره
میگیرد؛ از جمله تک‌گویی درونی، قطعه قطعه شدن گفتار، تکرارهای معنا‌دار و پیوند
دادن موقعیت‌های بیرونی با آشفتگی درونی. همچنین، روایت به جای توصیف مستقیم خصیصه ها،
شخصیت را از خلال کنش‌ها، گفتار، افکار و نسبت او با فضای پیرامونی «نشان» میدهد و
بدین‌وسیله خواننده را در تولید معنا درگیر میکند.

نتیجه گیری: این راهبردها با فاصله گرفتن از کلیشه های
رایج و پرهیز از قضاوت‌های قطعی راوی، امکان تأویل را گسترش میدهند و تصویری
چندلایه از جنگ و پس از آن میسازند. در نتیجه، شخصیت‌ها ملموس‌تر و واقعی‌تر شکل
میگیرند و متن، تجربه تروماتیک را نه به صورت گزارش، بلکه به مثابۀ زیست گسسته و
مسئله مند بازنمایی میکند.
%U https://bahareadab.com/article_id/2064