%0 Journal Article
%T تحلیل شبکه های نمادین و کارکردهای معنایی آنها در سروده های اسماعیل محمّدپور (موردکاوی سه مجموعۀ اجازه های بی‌جواب، قطاری از جمهوری شهریور و شبیه اسماعیل)
%J  ماهنامه علمی سبک شناسی و تحلیلی متون نظم و نثر فارسی 
%I بهار ادب
%Z 3060-5660
%A فرشته محجوب
%D 2026
%\ 1405/02/30
%N 125
%V 19
%P 315-340
%K نماد
%K  شبکه های نمادین
%K  اسماعیل محمّدپور
%K  شبیه اسماعیل
%K  اجازه های بی جواب
%K  قطاری از جمهوری شهریور
%X زمینه
و هدف:
نماد از بنیادی‌ترین ابزارهای آفرینش معنا در متون ادبی است و در پی آن است تا با
ایجاد شبکه ای از روابط دلالی، جهان بینی شاعر را ترسیم کند و به ساختار متن
انسجام بخشد. علی رغم جایگاه شاعری اسماعیل محمّدپور در سروده های اجتماعی، آیینی
و پایداریِ معاصر و کسب جوایز متعدّد ادبی، تاکنون پژوهشی مستقل در باب ساختار و
کارکرد شبکه های نمادین اشعار او انجام نشده است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی، طبقه بندی
و تحلیل شبکه های نمادین در سه مجموعه شعر «اجازه های بی‌جواب، قطاری از جمهوری
شهریور و شبیه اسماعیل» و تبیین نسبت آنها با نظام فکری و سبک نمادپردازی شاعر
انجام شده است.

روش:
پژوهش
حاضر به شیوه توصیفی ـ تحلیلی و بر اساس مطالعات اسنادی و کتابخانه ای انجام شده
است. پس از استخراج تمامی نمادهایِ سه مجموعه، آنها بر اساس همپوشانی معنایی در
هشت شبکه نمادین: «کیهانی، حیوانی، انسانی، جمادی، نباتی، رنگی، قرآنی و طبیعت»
رده بندی شده؛ سپس با تحلیل کمّی بسامد و کیفی کارکرد و روابط میان شبکه ها، الگوی
نمادپردازی شاعر ترسیم و پیوند آن با جهان بینی او تبیین شده است.

یافته ها:یافته ها نشانگر
آن است که نظام نمادین شعر محمّدپور بر هشت شبکه اصلی استوار است. در هر سه مجموعه
به ترتیب شبکه های انسانی، طبیعت و جمادات بیشترین فراوانی و نقش را در سازمان‌دهی
معنا عهده دار هستند و کمترین بسامد از آنِ شبکه های کیهانی است. با مقایسه سه
مجموعه و ترتیبِ زمانیِ سرایشِ آنها میتوان دریافت دامنه نمادها به تدریج رشدکرده
و نظام نمادپردازی در منظومه های متأخرتر(اجازه های بی‌جواب با 28% ، قطاری از
جمهوری شهریور 33% و شبیه اسماعیل 39%) متنوّع تر و پیچیده تر شده است.
بررسی کیفی نمادهای مستخرج نیز حاکی از آن است که محمّدپور علاوه بر استفاده از
نمادهای تثبیت شده ادبیات فارسی و فرهنگ اسلامی، با ایجاد پیوندهای میان شبکه ای و
باز نمایی مفاهیمی نظیر:«هویّت دینی، مقاومت، عشق، وطن، ایثار و نقد اجتماعی»
نظامی پویا و هدفمند خلق کرده است.

نتیجه گیری:
با
تأمل و مدّاقه در شبکه های نمادین مستخرج میتوان دریافت ساختار معنایی و گفتمان
شعری در سه مجموعه مذکور بر کارکرد منفرد نمادها استوار نیست بلکه از طریق تعامل
شبکه های نمادین شکل میگیرد. ثبات شبکه های «انسانی» و «طبیعت» در هر سه مجموعه،
همراه با افزایش تدریجی تراکم نمادها، بیانگر انسجام جهان‌بینی شاعر و تکامل شیوه
نمادپردازی او است. نیز نشان میدهد زیست‌بوم شاعر در ورود نمادهای طبیعی به ساحت
سروده های او بسیار اثرگذار بوده است. همنشینی نمادهای انسانی و قرآنی نیز الگویی منسجم از باورها و
تجارب زیسته او در حوزه فرهنگ ایرانی ـ اسلامی و گفتمان پایداری ارائه کرده است.
%U https://bahareadab.com/article_id/2062