%0 Journal Article
%T سبک زندگی و هدفمندی کنش پهلوانان سام‌نامه و بهمن‌نامه بر مبنای نظریه آلفرد آدلر
%J  ماهنامه علمی سبک شناسی و تحلیلی متون نظم و نثر فارسی 
%I بهار ادب
%Z 3060-5660
%A نسرین فهیمی
%A فاطمه ریاحی
%A مژده شفیعی
%D 2026
%\ 1405/01/16
%N 125
%V 19
%P 89-112
%K سبک زندگی
%K  هدفمندی کنش
%K  سامنامه
%K  بهمن‌نامه
%K  آلفرد آدلر
%K  پهلوان.
%X هدف: در منظومه های حماسی، کنش پهلوانان تنها بر پایۀ رخدادهای بیرونی
شکل نمیگیرد، بلکه با ساختار شخصیتی و انگیزه های درونی آنان نیز پیوند دارد.
پژوهش حاضر میکوشد بر اساس نظریۀ روانشناسی فردی آلفرد آدلر، سبک زندگی و هدفمندی
کنش پهلوانان سامنامه و بهمن‌نامه را تحلیل و مقایسه کند.

روش: این پژوهش با روش کیفی و تحلیل محتوای متن‌محور، و با رویکردی
تطبیقی میان دو منظومه انجام شده است. مؤلفه های نظریۀ آدلر ــ احساس کهتری، شیوۀ
جبران، برتری‌جویی و علاقۀ اجتماعی، در کنار تیپ‌های چهارگانۀ سبک زندگی
(فرمانروا، گیرنده، اجتنابی، سودمند اجتماعی) ــ به عنوان شاخص‌های متنی معین
عملیاتی شدند و کنش‌ها و گفتارهای پهلوانان منتخب دو منظومه بر اساس این شاخص‌ها
بررسی و با یکدیگر مقایسه شدند.

یافته ها: در بهمن‌نامه، شخصیت بهمن بیش از همه به تیپ فرمانروا نزدیک است؛
زیرا کنش او عمدتاً بر محور کین‌خواهی و جبران احساس کهتریِ برآمده از میراث
اسفندیار شکل میگیرد، هرچند نشانه هایی از عدالت‌خواهی نیز در او دیده میشود. در
برابر او، فرامرز و برزین‌آذر به سبب پیوند کنش با مسئولیت و منافع جمعی، به تیپ
سودمند اجتماعی نزدیک‌ترند. در سامنامه، سبک زندگی سام در تلاقی میراث پهلوانی،
فشار اثبات خویش و تمنای عاشقانه شکل میگیرد؛ کنش او فردگرایانه و اثبات‌طلبانه
است و به تیپ فرمانروا متمایل میشود، هرچند رگه هایی از تیپ گیرنده نیز در ساحت
عاطفی او دیده میشود. در برابر، جمشید و نریمان به الگوی سودمند اجتماعی نزدیک‌ترند.

نتیجه گیری: دو منظومه دو صورت متفاوت از بازنمایی پهلوانی عرضه میکنند: بهمن‌نامه
بیشتر مبتنی بر جبران قدرت‌محور و انتقام است، حال آنکه سامنامه بیشتر متکی بر
خوداثباتی فردی و علاقۀ اجتماعی است. با این همه، هر دو منظومه نشان میدهند که
پهلوان حماسی، در پس چهرۀ نیرومند خویش، شخصیتی هدفمند است که کنش او پاسخی به
احساس کهتری و طلب برتری است.
%U https://bahareadab.com/article_id/2052