%0 Journal Article
%T تحلیل گفتمان شعر فرخی سیستانی براساس نظریه گفتمان فوکو
%J  ماهنامه علمی سبک شناسی و تحلیلی متون نظم و نثر فارسی 
%I بهار ادب
%Z 3060-5660
%A پریسا رنجبری
%A فاطمه مدرسی
%D 2026
%\ 1404/08/01
%N 119
%V 19
%P 275-287
%K فرخی سیستانی
%K  میشل فوکو
%K  تحلیل گفتمان
%K  ادبیات بینارشته ای
%X زمینه و هدف: شعر درباری فرخی سیستانی یکی از مهمترین متون
ادبی دوره غزنوی است که در آن شاعر با بهره گیری از زبان و استعاره، جایگاه خود،
سلطان و دشمنان را در چارچوب گفتمان قدرت تعریف میکند. هدف این پژوهش بررسی فرایند
سوژه سازی و کارکرد زبان سلطه در اشعار فرخی بر اساس رویکرد فوکو است تا نشان داده
شود چگونه شعر به بازتولید روابط قدرت و مشروعیت سیاسی کمک میکند.

روشها:این مطالعه با روش تحلیل گفتمان انتقادی و بهره گیری از چارچوب نظری
فوکو انجام شده است. ابتدا نمونههایی از ابیات فرخی سیستانی که در آنها شاعر،
سلطان و دشمنان بازنمایی میشوند انتخاب گردید و سپس با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی،
استعارهها و تصاویر شعری در ارتباط با مفاهیم قدرت و حقیقت بررسی شد.

یافتهها: نتایج نشان داد که شاعر خود را به عنوان «راوی حقیقت» سوژه سازی
میکند، دشمنان را در جایگاه «باطل» و «تاریکی» قرار میدهد و سلطان را محور عدالت و
نور معرفی مینماید. همچنین، استفاده از استعارههایی چون «خورشید»، «گلستان» و «تیغ»
نشان میدهد که زبان شعر در خدمت تثبیت قدرت سیاسی قرار گرفته و روابط سلطه را
طبیعی و مقدس جلوه میدهد.

نتیجه گیری: تحلیل اشعار فرخی سیستانی نشان میدهد که شعر درباری نه صرفاً مدح و
ستایش، بلکه ابزاری برای بازتولید گفتمان سلطنتی و مشروعیت‌بخشی به روابط قدرت
است. در چارچوب نظری فوکو، این اشعار نمونه ای روشن از فرایند سوژه سازی و کارکرد
زبان سلطه هستند که هویتها را تعریف کرده، حقیقت را تولید نموده و نظم سیاسی را
تثبیت میکنند.
%U https://bahareadab.com/article_id/1970