فصلنامه تخصصی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)

فصلنامه تخصصی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 11، شماره 4، ، شماره پی در پی 42

بحثی در شناخت و بررسی تفسیر کهن بحر الموّاج و سراج الوهّاج و تمایزهای سبکی تفسیری آن

صفحه (61 - 80)
سید امیر جهادی(نویسنده مسئول)
تاریخ دریافت مقاله : پاییز 96
تاریخ پذیرش قطعی مقاله : زمستان 96

چکیده
بسیاری از آثار متقدم تفسیری تا کنون شناخته و بررسی نشده¬اند. از زمره این آثار باید از تفسیر کهن بحر الموّاج و سراج الوهّاج اثر خامه مولانا شهاب الدین عمر دولت آبادی در نیمه اوّل سده هشتم قمری یاد کرد که هنوز مورد تصحیح و بررسی قرار نگرفته است. مسئله اصلی پژوهش در ناشناخته بودن این اثر از جهات مکتب تفسیری، ویژگیهای زبانی، ادبی و ساختاری است. مکتب تفسیری بحر الموّاج به روش تفاسیر اهل سنت و مأثور است. در جای جای متن، به قصص و روایات داستانیِ قرآنی استناد شده است. بارزترین خصوصیت این اثر، جنبه بررسی-های صرفی و نحوی کلام قرآن است که البته به قصد ایضاح بیشتر و رفع ابهام انجام گرفته است. مفسر ذیل هر آیه از ساختار خاصی سود جسته است که سبب شده مطالب در نظم خاصی عرضه شوند. زبان این اثر بسیار کهنه¬تر از زبان نثر سده هشتم قمری است و بیشتر به به نثر مرسل غزنوی میماند. جملات کوتاه، تاثیر پذیری از نحو عربی در ترجمه آیات قرآن و گاه سره¬نویسی از دیگر ویژگیهای زبانی این تفسیر است. مفسر در ترجمه آیات قرآن از شیوه ترجمه تفسیری و آزاد سود جسته است. در ضمن نثر گهگاه اسجاع ساده و اشعار عربی و ابیات فارسی به کار رفته است. نویسنده در این مقاله کوشیده تا از منظر روش تحلیل و توصیف محتوا به شناساندن و بررسی مکتب تفسیری و ویژگیهای زبانی، ادبی و ساختاری بحرالموّاج بپردازد و حتی الامکان پرده زمان و خمول را از چهره احوال و آثار شهاب الدین عمر دولت آبادی بزداید.

کلمات کلیدی
شهاب الدین عمر , قرآن , تفسیر , بحرالمواج , نثر فارسی