فصلنامه تخصصی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)

فصلنامه تخصصی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 11، شماره 2، ، شماره پی در پی 40

استفادۀ ویژۀ عطار از تقابلهای دوگانه و تفاوت آن با مفهوم شناخته¬شدۀ تقابلهای دوگانه در الگوی غربی و بلاغت سنتی

صفحه (43 - 64)
سبیکه اسفندیار(نویسنده مسئول)، دکتر محمود حسن آبادی، دکتر مریم شعبانزاده
تاریخ دریافت مقاله : زمستان 1395
تاریخ پذیرش قطعی مقاله : بهار 1396

چکیده
ما در الگوی غربی با یک مفهوم شناخته­شده از تقابلهای دوگانه روبرو هستیم که در آن مثلا خوب در برابر بد یا سفید در برابر سیاه قرار میگیرد، اما عطار دیدگاه خاصی در این زمینه دارد که با سایرین متفاوت است. منحصربفرد بودن نگرش عطار به تقابلهای دوگانه که او را از دیگران ممتاز میسازد، در بینش کمالگرا و متعالی او به انسان است که محتاج ژرف­نگری و فراتر رفتن از سطح جهان مادّی است؛ به این معنا که دو سوی مثبت و منفی در تقابلهای دوگانه، فراتر از خصوصیت ذاتیشان عمل میکنند و اگرچه بظاهر در تضاد با یکدیگر قرار دارند، اما در حقیقت و  باطن، یکدیگر را کمال میبخشند. در اسرارنامه شاهد تبدّل عناصر مثبت و منفیِ دو سوی تقابل هستیم که گاه مثبت به منفی یا منفی به مثبت تغییر مییابد و گاه ارتباط تقابلی دو عنصر مثبت و منفی به یکتایی و وحدت بدل میشود. هدف  ما در این مقاله، تحلیل نگرش خاص عطار به تقابلهای دوگانه است تا اندیشه­های وحدانی او درجهت اتحاد عناصر تبیین گردد و مصادیق تمایز وی از سایرین تحلیل شود.

کلمات کلیدی
اسرارنامه , تقابلهای دوگانه , تغییر و تبدّل , وحدت.